माहीती अधिकार

 

कलम ४ (१) (ब) अंतर्गत ग्रामपंचायतीने प्रसिद्ध करावयाची १७ कलमी माहिती:

1.   ग्रामपंचायतीची रचना, कार्ये व कर्तव्ये: ग्रामपंचायतीची स्थापना कधी झाली, गावाची लोकसंख्या, वॉर्ड रचना, आणि ग्रामपंचायतीची मुख्य कार्ये (उदा. पाणीपुरवठा, स्वच्छता, दिवाबत्ती, रस्ते विकास)।

2.   अधिकारी व कर्मचाऱ्यांचे अधिकार व कर्तव्ये: सरपंच, उपसरपंच, ग्रामसेवक (ग्रामविकास अधिकारी), आणि इतर कर्मचाऱ्यांचे (उदा. शिपाई, पाणी पुरवठा कर्मचारी) कायदेशीर अधिकार आणि जबाबदाऱ्या।

3.   निर्णय प्रक्रियेतील पर्यवेक्षण व उत्तरदायित्व: ग्रामपंचायतीमध्ये निर्णय कसे घेतले जातात, ग्रामसभा आणि मासिक सभांचे आयोजन व त्यामधील नागरिकांचा सहभाग।

4.   कामे पार पाडण्यासाठी निश्चित केलेले निकष: विविध दाखले (उदा. जन्म-मृत्यू, रहिवासी) किंवा सेवा देण्यासाठी किती कालावधी निश्चित केला आहे (उदा. सेवा हक्क कायद्यानुसार मुदत)।

5.   नियम, अधिनियम व मार्गदर्शक तत्त्वे: कामकाजासाठी वापरले जाणारे कायदे, जसे की 'महाराष्ट्र ग्रामपंचायत अधिनियम, १९५९' आणि शासन निर्णय (GR)।

6.   ग्रामपंचायतीकडील दस्तऐवजांचे वर्गीकरण: ग्रामपंचायतीकडे असलेल्या महत्त्वाच्या नमुन्यांची व कागदपत्रांची यादी (उदा. नमुना १ ते ३३, मालमत्ता नोंदवही- ८ अ इ.)।

7.   जनतेशी विचारविनिमय करण्याची व्यवस्था: ग्रामसभांच्या माध्यमातून गावातील नागरिक विकासात्मक कामांवर किंवा योजनांवर कशा प्रकारे आपली मते मांडू शकतात।

8.   समित्या व मंडळांचा तपशील: ग्रामपंचायतीअंतर्गत स्थापन केलेल्या विविध समित्या (उदा. ग्राम पाणी पुरवठा व स्वच्छता समिती, तंटामुक्त समिती, जैवविविधता समिती) आणि त्यांच्या सभांचे इतिवृत्त।

9.   अधिकारी व कर्मचाऱ्यांची नामावली: ग्रामपंचायतीमधील सर्व कर्मचारी व पदाधिकाऱ्यांची नावे, पदनाम आणि त्यांचे संपर्क क्रमांक।

10.                मासिक वेतन व भत्ते: ग्रामसेवक व इतर कर्मचाऱ्यांचे वेतन श्रेणी आणि लोकप्रतिनिधींना (सरपंच/सदस्य) मिळणारे मानधन/भत्ते।

11.                अंदाजपत्रक (Budget) आणि निधी वाटप: ग्रामपंचायतीचे वार्षिक आर्थिक अंदाजपत्रक, शासनाकडून मिळणारा निधी (१४ वा/१५ वा वित्त आयोग) आणि विकास कामांवर झालेला खर्च।

12.                अनुदानित कार्यक्रमांची अंमलबजावणी: शासकीय योजनांचे (उदा. घरकुल योजना, मनरेगा) लाभार्थी निवडण्याचे निकष आणि लाभार्थ्यांची यादी।

13.                परवाने व सवलतींचे तपशील: ग्रामपंचायतीने दिलेले बांधकाम परवाने, व्यावसायिक ना-हरकत प्रमाणपत्रे (NOC) आणि कर सवलतींची माहिती।

14.                इलेक्ट्रॉनिक स्वरूपातील माहिती: ग्रामपंचायतीची माहिती डिजिटल माध्यमांवर किंवा शासकीय पोर्टलवर (उदा. eGramSwaraj Portal) कशी उपलब्ध आहे याची माहिती।

15.                माहिती मिळवण्यासाठी नागरिकांना उपलब्ध सुविधा: ग्रामपंचायत कार्यालयाची वेळ, नोटीस बोर्ड, किंवा वाचनालय/अभ्यागत कक्ष यांसारख्या सुविधांची माहिती।

16.                जनमाहिती अधिकारी व अपिलीय प्राधिकारी: [1, 2, 3, 4, 5, 6, 7, 8]

·         माहिती अधिकारी (PIO): ग्रामसेवक / ग्रामविकास अधिकारी।

·         अपिलीय प्राधिकारी (FAA): गट विकास अधिकारी (BDO) - पंचायत समिती। [1, 2, 3, 4]

17.                इतर विहित केलेली माहिती: शासनाने वेळोवेळी आदेशित केलेली इतर कोणतीही अतिरिक्त माहिती।

---

💡 महत्त्वाचे मुद्दे (ग्रामस्थांसाठी)

·         माहिती कुठे पाहावी?: ही १७ मुद्द्यांची माहिती प्रत्येक ग्रामपंचायतीने एका फाईलमध्ये किंवा माहिती पुस्तिकेत तयार ठेवून ती नागरिकांना पाहण्यासाठी कार्यालयात उपलब्ध करून देणे गरजेचे असते। [1]

·         अद्ययावत (Update): माहिती अधिकाराच्या नियमांनुसार ही माहिती दरवर्षी अद्ययावत (Update) करणे ग्रामपंचायतीवर बंधनकारक आहे।

जर तुम्हाला तुमच्या ग्रामपंचायतीची ही माहिती हवी असेल, तर तुम्ही ग्रामसेवकाकडे "कलम ४ (१) (ब) अंतर्गत तयार असलेले १७ कलमी मॅन्युअल पाहण्यास मिळणेबाबत" असा साधा अर्ज करू शकता।